Vergrote prostaat: klachten, oorzaak en wat je zelf doet

Je staat langer bij het urinoir dan vroeger. De straal komt traag op gang en na het afschudden volgt nog een druppel. Veel mannen denken dan meteen aan de prostaat, en vaak speelt die ook mee.

Wat doet de prostaat en waar zit hij?

De prostaat is een klier zo groot als een walnoot, die bij mannen onder de blaas zit. Hij maakt vocht dat bij een zaadlozing samen met het zaad naar buiten komt.

Het eerste stuk van de plasbuis loopt dwars door de prostaat heen. Daarom merk je het bij het plassen als de prostaat groter wordt.

Vanaf welke leeftijd groeit de prostaat?

De prostaat kan vanaf je 40e groter worden, en na je 50e groeit hij bij veel mannen langzaam door. Hoe hard dat gaat, verschilt per man.

Artsen noemen dit goedaardige prostaatvergroting, of benigne prostaathyperplasie (BPH). Op je 80e heeft 9 van de 10 mannen een vergrote prostaat. Ongeveer de helft van hen krijgt er op den duur plasklachten van.

Wat is de oorzaak van een vergrote prostaat?

Een vergrote prostaat ontstaat door hormonen. De prostaat groeit onder invloed van dihydrotestosteron (DHT), een hormoon dat je lichaam uit testosteron maakt.

Die groei kan de plasbuis op drie manieren hinderen. De prostaat knijpt de plasbuis af. Of de spieren van de blaashals en prostaat zijn overgevoelig en ontspannen niet genoeg tijdens het plassen. Vaak is het een mix van beide.

Welke klachten geeft een vergrote prostaat?

Een vergrote prostaat geeft vooral klachten bij het plassen, omdat de plas er moeilijker langs kan. Dit zijn de bekendste:

• een zwakkere straal, die soms onderbroken wordt
• het duurt even voordat de plas op gang komt
• nadruppelen na het plassen
• het gevoel dat je blaas niet leeg is
• kort na het plassen alweer moeten, ook ’s nachts

Een grote prostaat betekent niet automatisch veel klachten. Plasklachten komen meestal door meer dingen tegelijk, zoals de blaas zelf, de bekkenbodem en wat je drinkt.

Vaak plassen is voor veel mannen de lastigste klacht. Daarover gaat een apart artikel: vaak plassen als man, met wat normaal is en wat je ’s nachts kunt doen.

Is een vergrote prostaat gevaarlijk?

Een vergrote prostaat is meestal niet gevaarlijk, wel vervelend. Het is geen kanker en de klachten komen bijna nooit door een ernstige ziekte.

Soms blijft er na het plassen steeds plas in de blaas achter. Daardoor krijg je makkelijker een blaasontsteking. De huisarts kan met een echo kijken of dat zo is.

Een enkele keer zit de plasbuis ineens helemaal dicht. Je moet heel nodig, maar er komt niets. Dan krijg je via de plasbuis een slangetje in je blaas, dat meestal 2 of 3 dagen blijft zitten.

Wat kun je zelf doen bij een vergrote prostaat?

Zelf kun je het meeste doen met je drinkgewoontes, je manier van plassen en genoeg beweging. De prostaat wordt er niet kleiner van, de klachten vaak wel minder.

1. Neem de tijd en pers nietOntspan op de wc. Kijk of zittend of staand plassen bij jou beter gaat, dat verschilt per man.
2. Laat koffie en alcohol twee weken staanMerk je verschil, drink er dan minder van. Zeker 's avonds.
3. Drink 's avonds minderDrink de laatste twee uur voor het slapen niets meer en plas goed uit voordat je naar bed gaat. Overdag drink je gewoon genoeg.
4. Eet vezelrijk en beweegHarde ontlasting kan plasklachten erger maken. Volkorenbrood, havermout, bonen, groente en fruit helpen. Mannen die veel bewegen hebben minder plasklachten dan mannen die veel zitten.
5. Duw na het plassen je plasbuis leegTegen nadruppelen: leg je vinger aan de onderkant van je penis, net boven de balzak, en strijk een paar keer zachtjes naar de punt.
6. Train je bekkenbodemEr zijn oefeningen voor de spieren rond plasbuis en anus. Ze helpen bij een zwakke straal en nadruppelen. Geef ze zes weken.

Welke behandelingen zijn er voor een vergrote prostaat?

De behandeling van een vergrote prostaat gaat stap voor stap: eerst adviezen en oefeningen, dan medicijnen en pas daarna een operatie. Je bepaalt samen met de huisarts hoe ver je gaat.

Artsen beginnen meestal met een alfablokker, omdat die sneller werkt. Een 5-alfareductaseremmer komt in beeld als de prostaat flink vergroot is, als een alfablokker niet genoeg helpt of als je geen operatie kunt of wilt.

Heb je vooral last van plotselinge aandrang, dan zijn er ook middelen waardoor de blaas meer kan vasthouden. Elk medicijn probeer je een tijd. Een alfablokker zes weken, een 5-alfareductaseremmer minstens zes maanden. Helpt het niet, dan stop je in overleg.

Medicijnen maken de klachten meestal minder, maar zelden helemaal weg. Helpen adviezen en medicijnen niet genoeg, dan stuurt de huisarts je naar de uroloog. Die bespreekt met je welke operatie kan en wat de voor- en nadelen zijn.

Wat is het verschil tussen een vergrote prostaat en prostaatkanker?

Een vergrote prostaat is goedaardige groei, prostaatkanker is kwaadaardige groei die meestal aan de buitenkant van de prostaat zit. Omdat de plasbuis door het midden loopt, geeft prostaatkanker bijna nooit plasklachten.

Prostaatkanker komt vooral voor bij oudere mannen: 9 van de 10 mannen met prostaatkanker zijn ouder dan 60. De meest voorkomende soort groeit langzaam en geeft bijna nooit klachten. Mannen met die soort worden gemiddeld even oud als mannen zonder prostaatkanker.

Er is ook een soort die sneller groeit. Die kan klachten geven als hij uitzaait, vaak naar de botten. Dan is meestal wel een behandeling nodig.

Wat zegt de PSA-waarde?

De PSA-waarde laat zien hoeveel van het stofje PSA in je bloed zit, maar zegt niet zeker of je prostaatkanker hebt. PSA wordt door de prostaat gemaakt.

Is de PSA lager dan 3 en voelt de prostaat normaal, dan is de kans op prostaatkanker klein. Bij 3 of hoger kan het om kanker gaan, maar ook om een vergrote prostaat of een ontsteking. Pas onderzoek in het ziekenhuis geeft dan uitsluitsel.

Thuisarts.nl heeft een keuzehulp voor mannen van 50 tot 75 jaar die twijfelen over testen. Heb je een fout in het BRCA2-gen en ben je tussen 45 en 70, dan raden huisartsen testen wel aan. Gebruik je finasteride of dutasteride, meld dat dan altijd, want die halveren ongeveer je PSA-waarde.